“Chính sách trên trời, cuộc đời dưới đất”

Một lần đứng chờ xe buýt, tôi tranh thủ bắt chuyện với một anh xe chạy ôm đang chờ khách. Anh cũng chỉ mới chạy xe được bốn tháng, còn trước đó anh vốn là công nhân cho một công ty sản xuất thiết bị vệ sinh. Công ty phá sản, mười hai công nhân như anh mất việc, bốn tháng lương còn bị nợ không có cách nào đòi được. Sau mấy tháng tìm không ra việc trong các nhà máy, anh đành quay sang chạy xe. Đang quan tâm đến chuyện bảo hiểm cho người lao động sau những tranh cãi xoay quanh điều 60, luật Bảo hiểm xã hội mới cách nay mấy tháng, tôi tranh thủ hỏi xem chuyện bảo hiểm của anh thế nào. Anh bảo mình còn …may mắn hơn số đông các anh em khác, vì rút được bảo hiểm xã hội 1 lần. 2 năm đóng bảo hiểm xã hội, mỗi năm được nửa tháng lương, tổng cộng được 6 triệu đồng. Còn bảo hiểm thất nghiệp thì chịu, vì công ty phá sản, không ai xác thực thủ tục giấy tờ để làm được bảo hiểm thất nghiệp. Và quả thực anh cũng… may mắn thật, vì nếu Quốc hội không dừng thực hiện điều 60 của Luật bảo hiểm 2014, những người như anh sẽ không đủ điều kiện để rút một lần 6 triệu đồng. Số tiền tuy nhỏ, biết rút ra thiệt nhiều hơn lợi nhưng vẫn phải rút, vì cấp bách quá không biết xoay ở đâu. Tôi hỏi anh biết chuyện đó không, anh lắc đầu, “chính sách là chuyện mấy ông ở trên, đâu tới được những người như bọn anh”.

Tôi lại nhớ một nghiên cứu gần đây của Phòng thương mại công nghiệp Việt Nam- VCCI, nói rằng gần 80% doanh nghiệp chưa từng được hỏi ý kiến về các dự thảo pháp luật. Nhưng bạn đừng ngạc nhiên, rằng anh xe ôm vốn là công nhân thất nghiệp và doanh nhân, với nguồn lực hơn hẳn, lại chẳng khác gì nhau trong cậu chuyện tham gia vào những chính sách ảnh hưởng đến ‘cơm áo gạo tiền’ của chính mình. Bởi lẽ đơn giản là về mặt kỹ thuật, những người làm chính sách không thể với tới được ý kiến riêng lẻ của cả hàng triệu người, hàng tram nghìn doanh nghiệp khác nhau. Mặt khác, về phía người dân và doanh nghiệp, một năm riêng các bộ ban ngành trung ương ban hành đến hơn 1000 văn bản, thời gian đâu, nguồn lực đâu để theo dõi, để biết và góp ý.

Vì thế, các hội đoàn được sinh ra để làm việc đó. Với doanh nghiệp, họ bỏ ra vài triệu một năm để đóng phí hội viên, ‘góp gạo’ để nuôi những hội, hiệp hội ngành nghề. Hội đó là tổ chức hoạt động chuyên nghiệp, đóng vai trò là kênh giao tiếp giữa các thành viên với nhà nước và bảo vệ lợi ích cho những hội viên đóng tiền nuôi mình. Nhà nước dự kiến ra một chính sách đụng chạm đến ‘nhà’ mình, họ là người đầu tiên phải ‘báo’ cho ‘người nhà’, lấy ý các thành viên, tổng hợp quan điểm, rồi kiến nghị lên cơ quan ban hành chính sách. Rồi khi một chính sách mới ban hành, điều chỉnh thế nào đến quyền và nghĩa vụ của hội viên ‘nhà mình’, hội cũng là nơi thông báo lại cho các thành viên được biết. Vai trò của hội đoàn trong tham gia chính sách là thế, là người ‘gác cổng’, chủ động bảo vệ quyền lợi của ‘nhà mình’ trước nhất, chứ không phải là ngồi nhìn và ngồi chờ nhà nước đi hỏi ý kiến từng doanh nghiệp riêng lẻ. Còn ngược lại, với nhà nước, nếu thật sự muốn nghe góp ý chính sách, cách hiệu quả nhất là hãy tìm đến những hiệp hội này để lấy thông tin, đối thoại và tham vấn những tổ chức đại diện này.

Doanh nghiệp là vậy, nhưng anh xe ôm tôi vừa nói chuyện, chị bán trà đá vỉa hè tôi hay lê la, và cô “ô sin” tôi vẫn chạm mặt hàng ngày trong thang máy chung cư thì sao? Kể cả họ chưa hay không tham gia là thành viên hội đoàn chính thức nào đó, sẽ có những tổ chức xã hội, tổ chức phi chính phủ đứng ra bảo vệ quyền lợi của họ, nói thay tiếng nói của họ. Chẳng hạn, Light một tổ chức phi chính phủ Việt Nam vẫn thường lên tiếng vì những phụ nữ giúp việc gia đình, hay Rồng Xanh, một tổ chức khác vẫn miệt mài vận động cho quyền lợi của những em bé đánh giày, bán hàng rong nơi các thành phố.

Trừ phi những cá nhân là chuyên gia, là những người có quyền lực hoặc ảnh hưởng, may ra tiếng nói của cá nhân họ sẽ có cơ hội được lắng nghe. Còn vô vàn những cá nhân riêng lẻ khác, nếu lên tiếng một mình, tiếng nói đó tuyệt đại đa số sẽ rơi vào thinh không không còn tăm tích. Vì vậy, cách tham gia hiệu quả và thực chất nhất là lên tiếng thông qua những hội đoàn, tổ chức mà họ tham gia hoặc tự nguyện hoạt động vì lợi ích của họ. Với doanh nghiệp, đó là các hiệp hội ngành nghề, các hội nghề nghiệp trong lĩnh vực họ kinh doanh. Với các nhân là các hội, nhóm mà họ có thể làm thành viên hoặc các tổ chức phi chính phủ, phi lợi nhuận hoạt động vì lợi ích của nhóm, cộng đồng đặc thù nào đó.

Có một câu nói của một đại biểu Quốc hội vẫn được truyền khẩu rộng rãi “Chính sách trên trời, cuộc đời dưới đất”.  Điều đó là đúng, nhưng tôi không tin căn nguyên thực sự của nhiều chính sách ‘trên trời’ chỉ đơn giản là vì chúng được vẽ vời trong “phòng máy lạnh”. Hãy nhớ, nguồn lực của mọi nhà nước là hữu hạn. Và chính sách là tấm chăn hẹp, kéo chỗ này sẽ hụt chỗ kia. Đừng để đến lúc thấy mình không còn mảnh chăn nào và bị phơi ra giữa gió lạnh mới kêu gào, lúc đó đã là quá muộn. Và bài ca‘nói mãi người ta có nghe đâu’ cũng chẳng làm vấn đề tốt lên. Quan trọng hơn, các cá nhân có lợi ích tương đồng, các cộng đồng, các nhóm liên quan với nhau, đã thực sự tập hợp lại, đã nói đúng kiểu và dùng đúng cách để ‘người ta’ nghe hay chưa. Vậy thì Luật về Hội, trải qua hơn 20 năm thai nghén (từ 1993), đang được dự thảo đến lần thứ 16, và chắc chắn sẽ phải ra đời trước khi đàm phán TPP hoàn thành, nên chăng là điểm khởi đầu

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s